محمد الريشهري
242
دانشنامه امام مهدى ( ع ) بر پايه قرآن ، حديث و تاريخ ( فارسى )
ارتباط با امام عليه السلام را مطرح مىكرد و در نتيجه ، زمينهاى فراهم مىآمد كه كنترل آن ، ممكن نبود . از اين رو ، لازم بود كه ارتباط نامنظّم ، غير تشكيلاتى و غير منضبط ، به ارتباطى نظاممند با چهره و شناسنامهء مشخّص تبديل شود كه بتواند ضمن جلب اعتماد مردم ، ناخالصىهاى محتمل را نيز از خود و جامعهء شيعى بزدايد . تنها مركزى كه با انحرافات و سوء استفادهها مبارزه مىكرد و از طريق مطمئن ، مطالب را به آگاهى عالمان مىرسانْد ، نهاد وكالت بود كه با توجّه به وجاهت و جايگاه آن در نزد مردم ، اين خلأ را به شايستگى پر نمود . گزارشهاى متعدّدى از فعاليت نهاد وكالت براى مبارزه با انحراف فارس بن حاتم قزوينىدر دست است . « 1 » در بخش مربوط به انحرافات و مدّعيان وكالت ، نمونههاى ديگرى ارائه خواهد شد . 1 - 6 . آمادهسازى براى دورهء غيبت كبرا آمادگى شيعه براى ورود به دورهء غيبت بويژه غيبت كبرا ، به تهيهء مقدّمات و تمرين و مهارت در ارتباط اجتماعى شيعيان نيازمند بود . احالهء انجام دادن برخى از مسئوليتها به وكيلان ، پاسخگويىِ دانشمندان شيعه به مردم و عدم مراجعهء مستقيم مردم به امام عليه السلام ، پاسخگويى مكتوب به مردم و عالمان ، كاهش رويارويى حضورى و . . . از جمله اقداماتى بود كه براى آمادهسازىِ جامعهء شيعى براى زندگى در عصر غيبت ، انجام شد . مؤلّف كتاب إثبات الوصية در اين باره نوشته است : امام هادى عليه السلام از بسيارى از شيعيان به استثناى افرادى از خواص خود ، مستور بود . آن گاه كه امامت به امام عسكرى عليه السلام رسيد ، حتّى با خواصّ شيعيان و جز آنها از پس پرده سخن مىگفت ، مگر در اوقاتى كه به دربار حاكم مىرفت . اين استتار و در پرده بودن از جانب امام عسكرى عليه السلام و پدر بزرگوارش براى آن بود كه شيعيان
--> ( 1 ) . ر . ك : رجال الكشّى : ج 2 ص 806 ش 1002 - 1011 .